Kromolice

Żywotność i bezpretensjonalność form klasycystycznych znalazły swe potwierdzenie w okazałym dworze w Kromolicach, zbudowanym w 1860 roku dla Stanisława Modlibowskiego, przedstawiciela rodziny, w której rękach miejscowość znajdowała się od początku XVII wieku aż do okresu międzywojennego. Okazały czterokolumnowy portyk w wielkim porządku poprzedza wejście, a neorenesansowa dekoracja fasad dodaje reprezentacyjności. Dwór piętrowy, nakryty dachem dwuspadowym. W 1930 roku Kromolice były własnością Józefa Modlibowskiego. Majątek w 1926 roku liczył 906 hektarów.

Łęg

Eklektyczny dwór powstał w 1904 roku z przebudowy i połączenia dwóch dawniejszych dworskich oficyn lub oficyny i dworu. Dzieła dokonał ówczesny właściciel Władysław Szczepkowski. Jest to rozległa, piętrowa budowla założona na rzucie litery L, nakryta dachami dwuspadowymi, z kolumnowym gankiem poprzedzającym wejście i niosącym taras pierwszego piętra. W połowie XIX wieku Łęg był własnością majora wojsk Królestwa Polskiego Szmytkowskiego. Potem wielokrotnie zmieniał właścicieli. Byli nimi Pajzderscy, Niemiec Finsterbusch, od 1904 roku Władysław Szczepkowski, a po pierwszej wojnie Olgierd Gordziatkowski i jego żona Wanda z Gordziatkowskich, którzy przenieśli się do Wielkopolski, straciwszy na skutek rewolucji bolszewickiej swój rodzinny majątek Kisielewicze w województwie mińskim. Tu urodził się w 1882 roku Nikodem Pajzderski, wybitny historyk sztuki, przed 1939 rokiem dyrektor Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu, zamordowany przez Niemców w 1940 roku. W roku 1939 właścicielem Łęgu był Olgierd Gordziatkowski. Majątek w 1926 roku liczył 1104 hektary i miał gorzelnię.

Historia Zimnowody

Zimnowoda występuje w dokumentach co najmniej od XIV wieku, kiedy to w latach 1 388-1400 toczyli między sobą spory Henryk, Krystyn, Andrzej, Piotr, Pasko Zimnowodzcy. W 1473 roku notowany jest Mikołaj Zimnowodzki. W drugiej połowie XVI wieku Zimnowoda należała do Gtogińskich, w XVII do Marszewskich, w XVIII do Rychłowskich, w XIX i aż do okresu międzywojennego do Mycielskich. Wśród nich szczególną pozycję zajmuje Teodor Mycielski (1804-1874), fundator pałacu w Zimnowodzie, żołnierz powstania listopadowego, uczestnik szarży pułku jazdy poznańskiej w bitwie pod Grochowem, odznaczony krzyżem Virtuti Militari, żołnierz Wiosny Ludów w 1848 roku, więzień pruski twierdzy szczecińskiej, jeden z twórców Bazaru Poznańskiego i protektorów Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jego dwaj synowie: Ignacy i Ludwik, wzięli udział w powstaniu styczniowym, w którym Ludwik poległ. Teodor Mycielski w 1822 roku otrzymał tytuł hrabiowski. Był ponadto postem do sejmu w Berlinie w 1847 roku. W roku 1849 został dożywotnim członkiem pruskiej Izby Panów. Teodor Mycielski był wnukiem Józefa Mycielskiego, wojewody inowrocławskiego, i synem Michała, starosty konińskiego. Po Teodorze Zimnowodę objął jego syn Alfred Mycielski. Od 1932 roku właścicielem majątku był Henryk Grocholski (ur. 1896), rozstrzelany przez Niemców na rynku w Gostyniu 21 października 1939 roku. W 1926 roku właścicielką Zimnowody była Maria Mycielska, a w roku 1932 Henryk Grocholski. Majątek w 1926 roku liczył 865 hektarów, miał gorzelnię i fabrykę płatków ziemniaczanych.

Bryła pałacu

Na doskonale symetryczną piętrową bryłę pałacu składają się przede wszystkim trzy zwieńczone oddzielnymi czterospadowymi dachami ryzality: środkowy i dwa boczne. Korpus nakryty dachem dwuspadowym ogranicza się właściwie, tak jak w Pniewach czy Czempiniu, do roli łącznika pomiędzy nimi. Boniowania oraz pilastrowe i gzymsowe podziały, różne w przypadku ryzalitów i korpusu, dodatkowo pogłębiają wrażenie niezależności. Wejście w ryzalicie środkowym poprzedzone zostało gankiem wspartym na czterech filarach i ozdobionym rzeźbami. Bliskie XVII-wiecznej architekturze Mansarta są dekoracyjne zwieńczenia ryzalitów, liczne kominy oraz pierwotne wnętrze z wysokim holem i okazałą klatką schodową obiegającą piętrową sień. Reprezentacyjne pomieszczenia połączone amfiladami umieszczone zostały od strony fasady. W pałacu w Zimnowodzie zabrakło jedynie tak lubianych przez XIX wiek wież.

Skalmierowice

Bardzo mały, parterowy, nakryty dachem naczółkowym dwór z około połowy XIX wieku został pod koniec stulecia powiększony o obszerne piętrowe, nakryte dachem czterospadowym skrzydło. Jak to często bywało, to ono stało się główną częścią założenia. Jego część środkowa lekko zryzalitowana i zamknięta trójkątnie. Skalmierowice, zwane dawniej również Skalmirowice lub Skarmirowice, w XVI wieku należały do Ostrowskich, z których w 1583 roku Piotr miał 2 tany, Wojciech 1 tan, a Jan 1 łan, 2 zagrodników i rybaka. W 1881 roku majątek był własnością Edmunda Mittelstaedta, a w okresie międzywojennym Erxlebenów.W 1939 roku właścicielem Skalmierowic był Niemiec Fritz Erxleben. Majątek w 1926 roku liczył 421 hektarów.